در سالهای اخیر، فشار فزاینده بر منابع آب شیرین در استانهای مرکزی و شرقی کشور، سیاستگذاران را به سمت گزینههایی مانند شیرینسازی و انتقال آب از دریا سوق داده است. این گزینه از نظر فنی قابلاجراست، اما بررسی دادههای هزینهای نشان میدهد که انتخاب آن بدون ارزیابی دقیق سایر راهکارها میتواند پیامدهای اقتصادی و ساختاری قابلتوجهی داشته باشد. بر اساس برآوردهای موجود، هزینه تمامشده هر مترمکعب آب انتقالی از حدود ۰.۶ یورو تا بیش از ۴ یورو متغیر است و میانگین آن به حدود ۲.۶ یورو میرسد؛ رقمی که این پروژهها را در زمره پرهزینهترین روشهای تأمین آب قرار میدهد.
تحمل این هزینه برای بخشهای مختلف اقتصادی یکسان نیست. صنایع بزرگ با ارزش افزوده بالا ممکن است توان پرداخت چنین هزینهای را داشته باشند، اما این وضعیت برای همه صنایع صادق نیست. بسیاری از صنایع کوچک و متوسط، صنایع غذایی یا واحدهای تولیدی با چنین هزینهای مواجهه دشواری خواهند داشت. در حوزه آب شرب نیز این قیمت عملاً فراتر از توان خانوارهاست و بدون یارانههای سنگین قابلتأمین نیست. بنابراین، اتکا به این روش بدون تفکیک دقیق مصارف و بدون طراحی سازوکارهای حمایتی، میتواند بر هزینههای دولت و صنایع کوچک و متوسط بیفزاید.
در کنار هزینه، پرسش مهمتر این است که آیا پیش از انتخاب این گزینه پرهزینه، همه ظرفیتهای کمهزینهتر و پایدارتر مورد استفاده قرار گرفتهاند. شواهد موجود نشان میدهد که هنوز بازچرخانی آب در صنایع به ظرفیت واقعی خود نرسیده، بهرهوری آب در بخش کشاورزی فاصله قابلتوجهی با استانداردها دارد. علاوه بر اینها، حدود ۱۵ درصد آب در شبکه توزیع شهری هدر میرود؛ رقمی که کاهش آن میتواند معادل چندین پروژه شیرینسازی باشد، آن هم با هزینهای بسیار کمتر و بهرهوری بالاتر.
با توجه به این ملاحظات، دادههای هزینهای تنها یک هشدار اقتصادی نیستند؛ بلکه نشانهای از ضرورت بازنگری در مسیر فعلی سیاست آب کشورند. شیرینسازی و انتقال آب از دریا میتواند بخشی از سبد راهکارها باشد، اما تنها زمانی که مدیریت تقاضا، کاهش تلفات، بازچرخانی و اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهرهوری بهطور جدی دنبال شده باشند. در غیر این صورت، تکیه بر پرهزینهترین گزینه نهتنها از نظر اقتصادی توجیهپذیر نیست، بلکه میتواند چالشهای جدیدی در حوزه اقتصادی، پایداری و تولید صنعتی ایجاد کند.
